آیا ما یک فضاپیما برای بررسی جرم میان‌ستاره‌ای 3I/ATLAS ارسال خواهیم کرد؟

 

 

این بازدیدکننده جدید بین‌ستاره‌ای – ۳I/ATLAS – در مشاهدات جدید تلسکوپ فضایی هابل بیشتر شبیه دنباله‌دار به نظر می‌رسد. تخمین زده می‌شود که ۵.۶ کیلومتر قطر داشته باشد. اما می‌تواند به کوچکی ۳۲۰ متر باشد.

 

دانشمندان برای اولین بار 3I/ATLAS، در اوایل ژوئیه ۲۰۲۵ سومین بازدیدکننده میان‌ستاره‌ای را مشاهده کردند که تاکنون در منظومه شمسی ما شناسایی شده است و از آن زمان، یک سوال بارها و بارها پرسیده شده است: آیا ما یک فضاپیما برای بررسی دقیقتر ارسال خواهیم کرد؟

تلسکوپ فضایی هابل این تصویر جدید از جرم بین ستاره‌ای 3I/ATLAS را در 21 ژوئیه 2025 ثبت کرد. این واضح‌ترین تصویر تاکنون از این جرم است که زمانی گرفته شده است که 226 میلیون مایل (365 میلیون کیلومتر) از زمین فاصله داشت. اکنون اکثر ستاره شناسان معتقدند که این جرم یک دنباله‌دار است. در این تصویر، یک پیله غبار به شکل اشک و شبیه دنباله‌دار دیده می‌شود که از هسته جامد و احتمالاً یخی آن جدا می‌شود. تصویر از NASA/ESA/ D. Jewitt (UCLA)؛ پردازش تصویر: J. DePasquale (STScI).

 

در ۷ آگوست ۲۰۲۵، ناسا تصویر جدیدی از ۳I/ATLAS (بالا) – سومین جرم میان‌ستاره‌ای شناخته‌شده جهان – را به اشتراک گذاشت و همچنین تخمین به‌روزی از اندازه هسته این جرم ارائه داد. اندکی پس از شناسایی اولیه این جرم در ۱ جولای ۲۰۲۵، قطر ۳I/ATLAS حدود ۲۰ کیلومتر (۱۲ مایل) تخمین زده شد. سپس در اواخر جولای – با استفاده از داده‌های رصدخانه جدید Vera C. Rubin در شیلی – تخمین اندازه به ۱۰ کیلومتر (۶ مایل) کاهش یافت. آخرین تجزیه و تحلیل از داده‌های تلسکوپ فضایی هابل ناسا/ESA استفاده می‌کند. این تجزیه و تحلیل، قطر تخمینی هسته ۳I/ATLAS را حتی بیشتر کاهش می‌دهد و به ۵.۶ کیلومتر (۳.۵ مایل) می‌رساند.

 

ستاره‌شناسانی که از داده‌های هابل استفاده می‌کنند، گفتند که این جرم می‌تواند حتی کوچکتر باشد، به کوچکی ۳۲۰ متر (۱۰۵۰ فوت)!

 

بعلاوه، همانطور که در تصویر می‌بینید، 3I/ ATLAS با نزدیک شدن به خورشید ما، بیشتر و بیشتر شبیه دنباله‌دارها به نظر می‌رسد. در حال حاضر بین مدار مریخ و مشتری قرار دارد.

 

دو جرم میان‌ستاره‌ای شناخته‌شده قبلی، 1I/ ‘Oumuamua’ و 2I/Borisov هستند. تصور می‌شود که اندازه ‘Oumuamua’ در عریض‌ترین حالت حدود 200 متر باشد (به یاد دارید که شکلی کشیده دارد) و بوریسوف کمتر از یک کیلومتر قطر دارد.

 

داده‌های جدید هابل اطلاعات بیشتری در مورد این دنباله‌دار فاش می‌کند. در بیانیه مطبوعاتی ناسا/ESA آمده است:

هابل همچنین یک توده غبار را که از سمت گرم‌شده توسط خورشید دنباله‌دار خارج شده بود و همچنین ردی از یک دم غبار ثبت کرد که از هسته خارج می‌شود. داده‌های هابل نرخ از دست دادن غبار را با دنباله‌دارهایی مطابقت می‌دهد که برای اولین بار در حدود 480 میلیون کیلومتر (300 میلیون مایل) از خورشید شناسایی می‌شوند. این رفتار بسیار شبیه به امضای دنباله‌دارهای خورشید-محورِ قبلاً مشاهده‌شده‌ای است که از منظومه شمسی ما سرچشمه می‌گیرند.

 

3I/ATLAS با سرعت تقریبی 210000 کیلومتر در ساعت (130000 مایل در ساعت) در منظومه شمسی ما در حال حرکت است، بالاترین سرعتی که تاکنون برای یک بازدیدکننده از منظومه شمسی ثبت شده است. این سرعت نفس‌گیر، گواهی بر این است که این دنباله‌دار میلیاردها سال در فضای بین ستاره‌ای در حال حرکت بوده است. اثر گرانشی ناشی از ستارگان و سحابی‌های بی‌شماری که دنباله‌دار از کنار آنها عبور کرده، به تکانه آن افزوده و سرعت آن را افزایش داده است. هرچه 3I/ATLAS مدت بیشتری در فضا بوده، سرعت آن بیشتر شده است.

 

دنباله دار از چه چیزی ساخته شده است؟

مشاهدات با استفاده از تلسکوپ‌های مختلف تأیید کرده است که این دنباله‌دار حاوی یخ آب فراوان، چه به صورت دانه‌های جامد و چه به صورت بخار آب است. داده‌های طیف‌سنجی از ابزارهایی مانند تلسکوپ جنوبی جمینی و تلسکوپ مادون قرمز ناسا، دانه‌های یخ آب را در کما شناسایی کرده‌اند، در حالی که رصدخانه سویفت بخار آب و یون‌های هیدروکسید را مشاهده کرده است. این یافته‌ها نشان می‌دهد که 3I/ATLAS یک دنباله‌دار فعال با ترکیب یخی قابل توجه است.

 

علاوه بر این، ترکیب غبار این دنباله‌دار بیشتر شبیه به سیارک‌های نوع D است که غنی از ترکیبات آلی و سیلیکات‌ها هستند و ترکیبی از مواد آلی، سیلیکات‌ها، کانی‌های کربناتی و مقدار قابل توجهی یخ آب را نشان می‌دهد. این ترکیب مواد یخی و سنگی از ویژگی‌های دنباله‌دارها است و از طبقه‌بندی 3I/ATLAS به عنوان یک دنباله‌دار میان‌ستاره‌ای پشتیبانی می‌کند.

 

قطر 3I/ATLAS در اوایل ماه ژوئیه 20 کیلومتر (12 مایل) تخمین زده شد. اما ستاره‌شناسان با استفاده از داده‌های رصدخانه جدید Vera C. Rubin، در اواخر ماه ژوئیه اندازه 3I/ATLAS را حدود 10 کیلومتر (6 مایل) دوباره تخمین زدند. EarthSky با یکی از ستاره‌شناسانی که به اصلاح تخمین اندازه 3I/ATLAS کمک کرده بود، کالین اوریون چندلر از موسسه DiRAC دانشگاه واشنگتن، مصاحبه کرد.

 

به گفته متیو هاپکینز، ستاره‌شناس دانشگاه آکسفورد، 3I/ATLAS – که در اول جولای پیدا شد – احتمالاً قدیمی‌ترین دنباله‌داری است که تا به حال دیده‌ایم. این دنباله‌دار می‌تواند بیش از 7 میلیارد سال قدمت داشته باشد و بیش از 3 میلیارد سال از منظومه شمسی ما قدیمی‌تر باشد!

 

کشف 3I/ATLAS

سیستم هشدار آخرین برخورد سیارک زمینی (ATLAS) در اول جولای 2025، بازدیدکننده جدید ما را شناسایی کرد و مرکز سیارات کوچک، ماهیت بین‌ستاره‌ای آن را در دوم جولای 2025 تأیید کرد و آن را 3I/ATLAS (یا C/2025 N1) نامگذاری کرد. “3I” به این معنی است که این سومین بازدیدکننده بین‌ستاره‌ای است که ما پیدا کرده‌ایم. مسیر و سرعت آن نشان داد که این جرم نه از منظومه شمسی ما، بلکه از یک منظومه ستاره‌ای دیگر است.

 

تلسکوپ فضایی هابل در ۲۱ جولای ۲۰۲۵ از این جرم تصویربرداری کرد.

 

این جرم در مسیری شیب‌دار در کهکشان راه شیری در حال حرکت است. ستاره‌شناسان مسیر آن را تجزیه و تحلیل کرده‌اند که نشان می‌دهد به دور خورشید نمی‌چرخد و به سمت حومه منظومه شمسی ما باز نمی‌گردد. تجزیه و تحلیل آنها نشان می‌دهد که دنباله‌دار ۳I/ATLAS در داخل یا حداقل در مرز دیسک ضخیم کهکشان راه شیری سرچشمه گرفته است. این ناحیه‌ای از ستارگان باستانی است که در بالا و پایین صفحه کهکشانی نازکی در حال چرخش هستند که خورشید ما در آن قرار دارد.

 

نمای جانبی از کهکشان راه شیری، مدارهای تخمینی خورشید ما و دنباله‌دار ۳I/ATLAS را نشان می‌دهد. در این طرح هنری، 3I/ATLAS خط چین قرمز و مسیر خورشید خط چین زرد است. بخش بزرگی از مدار 3I که به صورت عمودی به داخل دیسک ضخیم بیرونی می‌رود، واضح است. در همین حال، خورشید به صفحه کهکشان نزدیک‌تر می‌ماند. تصویر از انجمن سلطنتی نجوم/ ام. هاپکینز/ تیم اوتوتاهی-آکسفورد. نقشه پایه: ESA/ Gaia/ DPAC، استفان پین-واردنار (CC BY 4.0).

در سمت چپ، جسم میان‌ستاره‌ای دنباله‌دار 3I/ATLAS در یک میدان ستاره‌ای متراکم، همانطور که در حال حرکت است توسط تلسکوپ جمینی شمالی در هاوایی دیده می‌شود. رنگ‌ها با استفاده از 3 فیلتر ایجاد شده‌اند: قرمز، سبز و آبی. در سمت راست، یک تصویر الحاقی، گیسوی فشرده دنباله‌دار یا ابری از گاز و غبار اطراف هسته یخی آن را نشان می‌دهد. NOIRLab این تصویر را در ۱۵ ژوئیه ۲۰۲۵ منتشر کرد. تصویر از رصدخانه بین‌المللی جمینی/ NOIRLab/ NSF/ AURA/ K. Meech (IfA/U. Hawaii). پردازش تصویر: جن میلر و مهدی زمانی (NSF NOIRLab).

 

آنچه در مورد دنباله‌دار ۳I/ATLAS می‌دانیم

مهمان جدید ما در ماه اکتبر به نزدیکترین فاصله خود از خورشید – حدود ۲ واحد نجومی (AU) یا دو برابر فاصله زمین از خورشید – خواهد رسید. با رسیدن به حضیض خورشیدی – نزدیکترین نقطه خود به خورشید – تقریباً با سرعت ۱۵۵۰۰ مایل (۲۵۰۰۰ کیلومتر) در ساعت حرکت خواهد کرد.

 

ماهیت سریع دنباله‌دار ۳I/ATLAS گواه بیشتری بر ماهیت میان‌ستاره‌ای آن است. برای فرار از کشش گرانشی خورشید، باید با سرعت بسیار زیادی حرکت کند.

 

مارشال یوبنکس، فیزیکدان و ستاره‌شناس رادیویی VLBI و از بنیانگذاران Space Initiatives، گفت که این دنباله‌دار در ماه اکتبر به فاصله حدود ۰.۴ واحد نجومی از مریخ خواهد رسید. این امر باعث می‌شود که مدارگرد شناسایی مریخ به سختی بتواند آن را مشاهده کند.

 

3I/ATLAS، تقریباً ۴۲ میلیون مایل (۶۷ میلیون کیلومتر) از خورشید فاصله دارد و در اواخر اکتبر ۲۰۲۵ به نزدیکترین فاصله خود خواهد رسید و درست از داخل مدار مریخ عبور خواهد کرد. عرض آن ممکن است تا ۱۱ کیلومتر (۷ مایل) باشد. این دنباله‌دار هیچ خطری برای زمین ندارد و از فاصله ۱۵۰ میلیون مایل (۲۴۰ میلیون کیلومتر) که بیش از ۱.۵ واحد نجومی (AU یا فاصله زمین تا خورشید) است، نزدیک‌تر نمی‌شود.

 

این برای علم مهم است

داشتن یک بازدیدکننده از منظومه شمسی دیگر فرصتی نادر برای دانشمندان است، همانطور که NOIRLab در یک بیانیه مطبوعاتی اعلام کرد:

این بازدیدکنندگان از مناطق دوردست کیهان، اجرام ارزشمندی برای مطالعه هستند زیرا ارتباط ملموسی با سایر منظومه‌های ستاره‌ای ارائه می‌دهند. آنها اطلاعاتی در مورد عناصر شیمیایی موجود در زمان و مکان تشکیل خود دارند که به دانشمندان بینشی در مورد چگونگی شکل‌گیری منظومه‌های سیاره‌ای در ستاره‌های دوردست در طول تاریخ کهکشان ما، از جمله ستاره‌هایی که از آن زمان از بین رفته‌اند، می‌دهد.

فیلیپ رومانوف این جرم بین ستاره‌ای را در ۲ ژوئیه ۲۰۲۵، زمانی که هنوز A11pI3Z نامگذاری شده بود، ثبت کرد.

 

رصد جرم میان‌ستاره‌ای جدید

از حالا تا ابتدای سپتامبر، دنباله‌دار 3I/ATLAS در آسمان شامگاهی خواهد بود. در ماه‌ سپتامبر و اکتبر، این دنباله‌دار به خورشید بسیار نزدیک خواهد بود و نمی‌توان آن را دید. اما تا نوامبر و دسامبر، این دنباله‌دار پس از عبور از خورشید و همچنین خارج شدن از تابش خیره‌کننده خورشید، یک جرم صبحگاهی خواهد بود که فاصله چندانی با زهره ندارد.

 

اگرچه دنباله‌دار 3I/ATLAS در حال حاضر کم‌نور است، اما رصدگران آماتور پیشرفته ممکن است بتوانند با گرفتن تصاویر با نوردهی طولانی از طریق تلسکوپ، از این بازدیدکننده جدید عکس بگیرند.

 

تا ماه آگوست، دنباله‌دار جدید باید به قدر 16 برسد و به تدریج بهبود یابد و به عکاسان نجومی بیشتری اجازه دهد تا از این جرم نادر عکس بگیرند.

 

این جرم فضایی کم‌نور در حال حاضر حدود قدر 16.9 دارد.

 

نمودارهای ستاره‌ای عصرگاهی

دنباله‌دار حدود ساعت 9 شب به وقت CDT در 28 آگوست 2025 در نزدیکی ستاره Zubenelhakrabi در صورت فلکی میزان خواهد بود. تصویر از Eddie Irizarry/Stellarium.

دنباله‌دار 3I/ATLAS نزدیک به سه ستاره در صورت فلکی میزان خواهد بود. این نمودار برای تقریباً ساعت 8:30 شب به وقت CDT در 14 سپتامبر 2025 است. تصویر از Eddie Irizarry/Stellarium.

این نمودار نشان می‌دهد که این دنباله‌دار میان‌ستاره‌ای حدود ساعت ۸:۳۰ شب به وقت CDT در ۱۹ سپتامبر ۲۰۲۵، نزدیک به ۲ کهکشان در صورت فلکی میزان خواهد بود. تصویر از Eddie Irizarry/Stellarium.

 

نمودارهای ستاره ای صبحگاهی

پس از اینکه دنباله‌دار ۳I/ATLAS به خورشید نزدیک شد، می‌توانید آن را در آسمان صبح پیدا کنید.

این نمودار برای ساعت ۵ صبح به وقت CST در ۲۲ نوامبر ۲۰۲۵ است. در این تاریخ، دنباله‌دار از نزدیکی جایی عبور خواهد کرد که کهکشان NGC 4454 را در صورت فلکی سنبله می‌بینیم. تصویر از Eddie Irizarry/Stellarium.

این نمودار ستاره‌ای برای ساعت ۵ صبح به وقت CST در ۴ دسامبر ۲۰۲۵ است. در این تاریخ، دنباله‌دار ۳I/ATLAS به ستاره Zavijava در صورت فلکی سنبله خواهد بود. تصویر از Eddie Irizarry/Stellarium.

این نمودار ستاره‌ای برای حدود ساعت ۵ صبح به وقت CST در ۱۲ دسامبر ۲۰۲۵ تنظیم شده است. در آن تاریخ، دنباله‌دار به ۲ ستاره و یک کهکشان مارپیچی کم‌نور در صورت فلکی اسد نزدیک خواهد بود. تصویر از Eddie Irizarry/Stellarium.

 

ترجمه: سارا سیدحاتمی

منبع:

Interstellar object 3I/ATLAS updates: Will we intercept it?

Posted by Editors of EarthSky

August 25, 2025

https://earthsky.org/space/new-interstellar-object-candidate-heading-toward-the-sun-a11pl3z/